Theo 
Francken

In het kader van de Nationale Veiligheidsstrategie 2026 hebben Defensie en het Nationaal Crisiscentrum (FOD Binnenlandse zaken), samen met de partners van de federale overheid en de deelstaten, voor het eerst sinds het einde van de Koude Oorlog het Nationaal Verdedigingsplan (Plan SHIELD) uitgewerkt. Vandaag, maandag 29 juni 2026, werd dit plan officieel onderschreven tijdens een Interministeriële Conferentie voor Weerbaarheid.

Dit plan is het gemeenschappelijk kader waarbinnen de federale overheid en de deelstaten hun strategie en samenwerking voor extreme veiligheidsomstandigheden verder uitwerken. Plan SHIELD vertrekt vanuit een duidelijke vaststelling dat nationale verdediging geen opdracht van Defensie alleen is. Ook overheidsdiensten van de federale overheid en de deelstaten hebben een rol in de bescherming en/of continuïteit van havens, cybersecurity, wegennet, waterwegen, gezondheidszorg en andere functies. De deelstaten grijpen deze kans tot samenwerking aan om hun eigen diensten en infrastructuur beter voor te bereiden op potentiële hybride en militaire crisisscenario’s.

Het plan is een voorzorgsmaatregel, geen reactie op een acute dreiging. Met Plan SHIELD willen de overheden samen voorbereid zijn, zodat ze snel en gecoördineerd kunnen handelen mocht dat ooit nodig zijn.

Het Plan SHIELD werd ontwikkeld volgens de richtlijnen van het federaal regeerakkoord 2025-2029, in nauwe samenwerking met de verschillende departementen van de federale overheid en de deelstaten. Het plan benadrukt de ambitie om de nationale veiligheid te versterken in een internationale context die onzekerder en onvoorspelbaarder is geworden, en waarbij alle overheden en de samenleving de handen in elkaar slaan.

Als civiel-militair kaderplan geeft Plan SHIELD richting aan een nauwe samenwerking tussen de verschillende bestuursniveaus en betrokken actoren. Het moet de coördinatie verbeteren, snelle politieke beslissingen vergemakkelijken en ervoor zorgen dat het land bij een hybride of militaire crisis of conflict snel kan opschalen en middelen snel en efficiënt kan inzetten. Het beschrijft hoe onze overheden zich stapsgewijs voorbereiden om, indien nodig, snel te kunnen opschalen en bijkomende maatregelen te nemen. Zo staan we klaar om onze bevolking, infrastructuur en instellingen te beschermen.

Het plan gaat verder dan de operationele werking alleen: het versterkt ook de nationale veerkracht en ondersteunt de Belgische inzet binnen internationale veiligheids- en collectieve defensieverplichtingen. Daarnaast voorziet het in de nodige mechanismen om bij activering de veiligheid van het grondgebied gecoördineerd en proportioneel te versterken.

Dit plan, waarvan de details natuurlijk niet publiek worden gemaakt, zal door de diverse federale en deelstatelijke overheden worden getest in nationale en in NAVO-oefeningen en waar nodig verder worden vertaald in eigen plannen en regelgeving. Het geeft strategische oriëntatie en zal indien nodig kunnen worden bijgestuurd op basis van geleerde lessen.

Quotes:

Minister van Defensie en Voorzitter van de IMC Weerbaarheid Theo Francken: "Met de oprichting van de Interministeriële Conferentie voor Weerbaarheid hebben we deze legislatuur een belangrijke stap gezet. Ik ben dan ook tevreden dat we binnen dit forum samen met alle Gewesten en Gemeenschappen overeenstemming hebben bereikt over dit plan voor de bescherming van onze bevolking. We bewijzen dat een ‘whole of government’- en ‘whole of society’-aanpak meer is dan een slogan. We werken samen, over alle regeringen heen, en nemen de nodige maatregelen om onze weerbaarheid en verdediging te versterken. Mijn dank gaat uit naar iedereen die hieraan heeft meegewerkt."

Minister van Veiligheid en Binnenlandse Zaken Bernard Quintin: “Wanneer we met dreigingen worden geconfronteerd, moeten we samen klaarstaan om daarop te reageren. Elk bestuursniveau – van lokaal tot federaal – heeft een rol te spelen binnen de veiligheidsketen. Die capaciteit steunt op een nauwe samenwerking tussen alle veiligheidsdiensten van ons land, inclusief Defensie. Door de geïntegreerde inzet van onze diensten versterken we niet alleen onze afschrikkingscapaciteit, maar ook ons vermogen om te reageren op hybride dreigingen en gewapende conflicten.”

Minister-president van Vlaanderen Matthias Diepedaele: “Met Plan SHIELD versterken we onze veiligheid en weerbaarheid. Voor Vlaanderen is dit geen louter militair document, maar een blauwdruk waarmee we ook onze eigen diensten, infrastructuur en kritieke functies voorbereiden op crisissituaties. Vlaanderen kiest er bewust voor om niet aan de zijlijn te staan, maar mee richting te geven aan hoe we ons beschermen tegen de dreigingen van morgen. Door proactief samen te werken met Defensie, de federale overheid en de andere deelstaten zorgen we ervoor dat Vlaanderen sterker, alerter en beter voorbereid is.”

Minister-president van de Duitstalige Gemeenschap Oliver Paasch: “De crises van onze tijd houden zich niet aan bevoegdheidsgrenzen. Daarom is het des te belangrijker dat alle regeringen van ons land nauw samenwerken en dat ook het maatschappelijk middenveld actief wordt betrokken. Veerkracht ontstaat waar verantwoordelijkheid wordt gedeeld, samenwerking centraal staat en gezamenlijke oplossingen worden ontwikkeld. Alleen zo kunnen we België weerbaarder en veiliger maken en ons land beter voorbereiden op toekomstige crisissen.”

Minister-president van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Boris Dilliès: “Veiligheid is geen verplichting, veiligheid is een mentaliteit. Onze internationale en Europese hoofdstad moet het hoofd kunnen bieden aan uiteenlopende soorten crisissen. En dus bereiden we onze burgers, bedrijven en hulpdiensten voor om bewust bij te dragen tot de veiligheid. Een weerbare stad is een veiligere stad."

“België beschikt nu een SHIELD-plan. Het samenbrengen van alle entiteiten van het land om te coördineren en samen te werken aan een snelle en doeltreffende besluitvorming bij een crisis of conflict is een positieve stap. De Federatie Wallonië-Brussel staat volledig achter deze aanpak”, aldus Elisabeth Degryse, minister-president van de Federatie Wallonië-Brussel.

Minister-president van Wallonië Adrien Dolimont: “Dit plan verduidelijkt voortaan de mate van betrokkenheid van de deelentiteiten bij de operationele, strategische en besluitvormende organen in geval van internationale militaire crisissen. Net zoals Wallonië een strategie heeft ontwikkeld voor zijn defensie-industrie, draagt het ook hier bij aan de bescherming van de burgers en het nationale grondgebied, dankzij zijn expertise en het beheer van de infrastructuur.”